Evrenin bilinen en büyük yıldızlarından biri 2014 yılında dramatik bir dönüşüm geçirdi ve yeni araştırmalar, bu devin yakın zamanda süpernova olarak patlayabileceğini öne sürüyor. Yayımlanan yeni bir çalışmaya göre, dev yıldız WOH G64, kırmızı üstdev (Red supergiant) evresinden nadir görülen bir sarı üstündev (Yellow hypergiant) evresine geçti. Bu değişim, yıldızın yaşamının sonuna yaklaştığının bir işareti olabilir. Araştırmanın bulguları, yıldızın dış katmanlarını hızla kaybettiğini, çekirdeğinin küçülürken ısındığını ve kısa yaşam süresinin son evresine yaklaştığını gösteriyor. Bilim insanları, bu süreci adeta gerçek zamanlı olarak gözlemliyor olabilir.
Çok özel bir yıldız
WOH G64, 1970’lerde Büyük Macellan Bulutu’nda keşfedildi. Bu cüce galaksi, Samanyolu’nun yörüngesinde dönüyor. Başlangıçta ilgi çeken bir yıldız olarak tanımlansa da, yapılan gözlemler yıldızın yalnızca olağanüstü parlak değil, aynı zamanda Güneş’in yarıçapından 1.500 kat daha büyük olduğunu ortaya koydu.
2024 yılında WOH G64, galaksimizin ötesinde detaylı olarak fotoğraflanan ilk yıldız oldu. Very Large Telescope Interferometer sayesinde elde edilen görüntüler, yıldızın etrafında belirgin bir toz yığını olduğunu ve yaşlanırken kütle kaybettiğini doğruladı.
Kozmik zaman ölçeğinde genç sayılan WOH G64’ün yaşı 5 milyon yıldan az olarak tahmin ediliyor. Karşılaştırmak gerekirse Güneş, yaklaşık 4,6 milyar yaşında. WOH G64 ise hızlı bir yaşam sürmek ve genç yaşta ölmek üzere doğmuş bir yıldız. Dev yıldız, dev bir gaz ve toz bulutunun çökmesi sonucu oluştu ve çekirdeğinde nükleer füzyonla hidrojen yakmaya başladı. Zamanla genişleyip helyum yakarak kırmızı üstdev evresine ulaştı.
Ancak her üstdev üstündev haline gelmez. Üsündevlerin oluşumu, çok büyük yıldızların hidrojen yakımından helyum yakımına hızla geçmesiyle gerçekleşir. Bu evrede yıldızlar dış katmanlarını kaybederken çekirdekleri küçülür. Üstündev olduğunda, sonu kaçınılmaz olarak süpernova patlamasıdır.
WOH G64’teki değişimin nedeni ne?
Peki, WOH G64 2014’te ne yaşadı? Yeni çalışma, üstdevlerin dış yüzeyinin büyük bir kısmının yıldızdan fırladığını öne sürüyor. Bu olay yıldızın, yakındaki bir başka yıldızla veya eşlikçiyle etkileşime girmesiyle gerçeklemiş olabilir. Araştırmacılar, yıldızın ışık spektrumunu inceleyerek eşin varlığını doğruladı. Bir diğer olasılık ise yıldızın patlamaya hazırlanıyor olması. Bu kadar büyük yıldızlar er ya da geç süpernova patlaması yaşayacak ancak zamanını önceden belirlemek zordur. Araştırmacılar, gözlenen değişimin bir ön-süpernova evresi olabileceğini belirtiyor.
Çoğu yıldız on milyonlarca hatta milyarlarca yıl yaşar. Bir yıldızın, hele ki galaksimiz dışındaki bir yıldızın, bu kadar hızlı değişimini gözlemlemek oldukça nadir bir fırsat. Eğer şanslıysak WOH G64’ün süpernova patlamasını yaşamlarımızda görebiliriz.
