Şehirlerimizin vazgeçilmezi olan akılsız sokak lambaları artık çok akıllanıyor ve bir İsviçre çakısı gibi özelleştirilebiliyor. Zaten hâlihazırda mecburen koymak zorunda olduğumuz sokak lambaları, şehir belediyelerine ciddi bir yük getiriyor. Bu öyle bir yük ki belediyelerin toplam elektrik harcamasının %25-40’ını oluşturuyor. Ancak Amerikalı bir şirket bu yükü belediyelerin üzerinden tamamen alıyor ve üstüne ciddi de bir kâr ediyor. Böylece belediyelerin cebinden tek kuruş çıkmıyor. Gün boyu güneş ışığından elektrik üreten ve bunu bataryasında depolayan sokak lambası, tüm gece boyunca ışık veriyor. Modeline göre 200 watt ile 600 watt arasında elektrik üretim kapasitesine sahip direk, gece lamba için sadece 80 watt güç tüketiyor.
Geriye kalan enerji ise yapay zekanın en büyük enerji ihtiyacı için kullanılıyor. Hem de Edge AI, yani uç yapay zeka cihazı ile direğin içinde. Nvidia’nın Orin tabanlı, 25 watt tüketime sahip uç yapay zeka sistemi tek başına yılda 2.000 ile 4.500 dolar arasında, OpenAI gibi müşterilere çıkarım hizmeti vererek gelir elde ediyor. Üstelik normalde elektrik kadar maliyet oluşturan soğutma ihtiyacı da direğin içindeki baca etkisi sayesinde tamamen bedavaya geliyor.
İletişimi Wi-Fi ve 4G/5G üzerinden sağlayabilen sistemde bulunan LiFePO4 (LFP) batarya, gündüz ürettiği elektriği geceye de aktarabildiğinden elektrik şebekesine bile ihtiyaç duymuyor. Üretilen tüm enerji gece LED aydınlatmaya, iletişime ve yapay zeka çıkarımlarının 24 saat kesintisiz çalışmasına yetiyor. LED lamba, ortamda hareket ya da insan fark etmediğinde %10-20 seviyesine kadar kısılarak tasarruf sağlıyor. 
Şu anda yapay zeka enerji harcamalarının %80’i, üretilen modellerin işletilmesi ve çıkarım yapılması için harcanıyor. Geriye kalan %20 ile ise yeni modeller eğitiliyor. Nvidia Jetson tipi uç yapay zeka cihazları bu çıkarımı yapabiliyor ancak eğitim modelleri için yeterince güçlü değil. Bu bir sorun değil. Zira ilk zamanlarda modeller çok fazla enerji tüketirken, yapay zekanın gelişmesi ve insanların sık sık kullanmasıyla birlikte günümüzde çıkarım işlemleri giderek ezici bir ağırlık kazanıyor. Direkteki en ilginç şeylerden biri de üzerine konan kamera, ses algılama ve diğer sensörlerden gelen veriyi içindeki yapay zeka sistemiyle işleyip merkeze sadece anlamlı veriyi iletmesi. Bu sayede örneğin kameralardan gelen trafik sıkışıklığı görüntüsü sürekli 5G hattı üzerinden veri merkezine iletilip orada işlenmeyecek. Bunun yerine görüntü direğin içinde anında işlenerek saniyede geçen araç sayısı hesaplanıp merkeze sadece bu bilgi gönderilecek. Bu sayede 5G ve veri merkezi maliyetleri ortadan kalkarken güvenlik riskleri de azalıyor.
Hiç elektrik bağlantısı gerektirmeyen, yapay zeka işlemlerini kendi üzerinde yapan ve üstüne para kazandırabilen iLamp sokak lambasının fiyatı 10.000 doları buluyor. Dağıtık yapay zeka mimarisi sayesinde sokak lambaları ve burada çalışan çıkarım işlemleri hem fosil yakıt hem de su tüketmiyor. Üstelik kendini birkaç yılda amorti ediyor. Bu nedenle girişim, sokak lambalarını genelde satmıyor; belediyeden sadece kurulum izni alıyor ve sistemi kendisi işletiyor. Bir yandan da üzerine takılan 80’den fazla farklı modülle silah sesi tanımadan araç şarjına, plaka tanımadan drone şarj istasyonuna kadar birçok görev üstlenebiliyor. İsterseniz plaka, yüz, ses ve duman tanıma sistemleriyle adeta bir karakol gibi çalıştırabiliyor ya da hava durumu istasyonu, trafik akış hızı ve hava kirliliği tespiti yaparak şehri akıllandırabiliyorsunuz. Hatta kendi modülünüzü geliştirip eklemeniz bile mümkün.
Şirket şimdiden Nijerya’ya şebekeden bağımsız 50.000 direk kuruyor. Böylece toplam 13,75 petaOPS yapay zeka işlem gücüne sahip olacak ve ülke bu işlem kapasitesini büyük şirketlere kiralayacak. Bu pahalı uç yapay zeka işlemcisinin çalınmasına karşı geliştirilen güvenlik sistemi ise oldukça ilginç. Sistem, bir çalma girişimi sırasında sökülmeye çalışılırsa çip anında yanıyor ve satılamayacak hâle geliyor. Dünyada çeşitli bölgelere üretim lisansı satarak ilerleyen girişim, gelecekte belki de yapay zeka sorgunuzu sokağınızdaki sokak lambasından cevaplayabilir.
